Logo-Glas

JEZIČKE NEDOUMICE: Da li je pravilno reći Vaskrs ili Uskrs, Hristos vaskrse, uskrsnu ili voskrese?

28. Aprila 2019.

Vaskrs (ili Uskrs) je najveći, najznačajniji i najradosniji praznik u hrišćanstvu. Njime se obeležava vaskrsenje Isusa Hrista iz mrtvih.

Zanimljivo je da se iz godine u godinu uoči i za vrijeme ovog velikog praznika vodi polemika oko njegovog pravilnog naziva i tradicionalnog pozdrava koji se izgovara tog dana. Da li je pravilno reći Uskrs ili Vaskrs, da li je ispravan pozdrav Hristos Vaskrese, Hristos Vaskrse, Hristos Voskrese, Hristos Vaskrs i sl.

Ova nedoumica je stalno prisutna, a neka objašnjenja se čak i ne zasnivaju na činjenicama. Na primjer, često možemo čuti tvrdnju da je Uskrs izraz koji se koristi među katolicima sa našeg govornog područja, prije svega među Hrvatima, dok riječ Vaskrs koriste pravoslavci (Srbi). Ovakva tvrdnja je potpuno netačna. Ima puno primjera gdje su mnogi pismeni ljudi u Srba koristili različite termine. Recimo, u Novom Zavjetu koji je preveo Vuk Karadžić, upotrebljava se izraz „Vaskrsenije“. Sa druge strane, Vladika Nikolaj Velimirović, naš čuveni teolog, čuven po svojim govorima o hrišćanstvu, o Pravoslavnoj crkvi i vjeri, ali i o stanju u društvu kao cjelini, koristio je termin „Uskrs“.

Postoji i tvrdnja da se izraz Uskrs ustvari odnosi na Veliki petak, dan Hristovog stradanja, njegovog raspeća na krstu (Uskrs – uz krst). Stručnjaci su mišljenja da ni u ovoj tvrdnji nema mnogo istine.

A istina je sljedeća: da bi se ovo moglo shvatiti i objasniti, potrebno je dobro poznavanje istorije srpskog jezika.

Srpskoslovenski jezik – Vaskrs, Vaskrsnuti, Vaskrsenije, Vaskrse

Srpskoslovenski jezik potiče iz staroslovenskog. Tačnije, riječ je o srpskoj redakciji staroslovenskog jezika, koja je nastala nakon što su Srbi prihvatili slovensko bogosluženje i pismenost. Ovaj je jezik bio u upotrebi na svim teritorijama pod upravom Srpske pravoslavne crkve od kraja X ili početka XI vijeka, pa sve do polovine XVIII vijeka, do Velike seobe Srba pod patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem. Mnogi Srbi su tada, bježeći od Turaka, naselili južne teritorije Ugarske države, gdje srpskoslovenski jezik nije uživao blagonaklonost. Austrougari su čak i donijeli zakon kojim je bilo zabranjeno štampanje knjiga (svjetovnih i crkvenih) na srpskoslovenskom jeziku. Zbog toga je vrlo brzo među Srbima prihvaćen ruskoslovenski jezik.

Ruskoslovenski jezik – Voskrsnuti, Voskresenije, Voskrese

Ruskoslovenski jezik, koji je tada, sredinom XVIII vijeka, prihvatila i naša crkva, i danas je zvaničan jezik u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Tako su prihvaćene ruske riječi, karakteristične po tome što se u prvom slogu umjesto glasa „A“ izgovara glas „O“. To je i razlog što se umjesto Vaskrsnuti, Vaskrsenije i Vaskrse koriste izrazi Voskrsnuti, Voskresenije, Voskrese.

Srpski narodni jezik – Uskrs

Fonetika koju je narod sam prilagođavao kako bi neke riječi bile lakše za izgovor, zaslužna je što se u srpskom narodu još od davnina rasprostranio i termin „Uskrs“. Tako je mnoštvo glagola iz crkvenoslovenskog jezika narod pojednostavio. Između ostalog zamijenjen je i početnik slog riječi koje počinju na „Vas“ ili „Vos“. Umjesto ovih slogova počeo je da se koristi vokal „U“. Na primjer, izraz „vostati“ je narod adaptirao u „ustati“, izraz „vozdignuti“ u narodnom jeziku je postao „uzdignuti“ i sl. Tako je i „Vaskrs“ postao „Uskrs“.

Pravopis srpskog jezika

Pravopis srpskog jezika odobrava oba izraza – i Vaskrs i Uskrs, s tim što se navodi da između ove dvije riječi postoje stilske razlike. Tako riječ sa prefiksom „Vas“ predstavlja svečaniju varijantu, dok riječ sa prefiksom „Us“ predstavlja varijantu neutralnog stila.

Pravilno je i Uskrs i Vaskrs

Iz svega gore navedenog dolazi se do sljedećeg zaključka: pravilno je upotrebiti sve riječi. Uskrs je srpski narodni izraz, Vaskrs je riječ koja potiče iz starog srpskog književnog i crkvenog jezika, dok je Voskresenije riječ koja se koristi u crkvenom jeziku. Uobičajeni pravilni uskršnji pozdravi su Hristos Vaskrse! (srpskoslovenski) i Hristos Voskrese! (ruskoslovenski). Pozdrav Hristos Uskrsnu takođe bi bio pravilan, ali se on do današnjih dana nije zadržao u narodnom jeziku.

Iako se u narodu mogu čuti i pozdravi Hristos Voskrse, Hristos Vaskrese i Hristos Vaskrs, ova tri oblika ne potiču ni iz starog ni iz današnjeg crkvenog jezika.

Hrist ili Hristos?

Osim polemisanja oko Vaskrsa ili Uskrsa, korisno je objasniti još jednu veoma važnu riječ za sve pravoslavne vjernike. Naime, dubleti su i riječi „Hrist“ i „Hristos“. Riječ „Hrist“ svojstvena je narodnom srpskom jeziku, dok riječ„Hristos“ potiče iz grčkog, a prihvaćena je u crkvenoslovenskom jeziku.

Srećan Vam Uskrs, dan Vaskrsenija Hristovog! Hristos Voskrese!

(Dragan Antić/GlasRegije)

Komentari

Komentariši

LAJKUJTE NAS

Aleksić Duborez



PROČITAJ VIC DANA

DJEVOJKA DANA